Pnömoni (zatürre), akciğer dokusunun enfeksiyonudur ve her yaş grubunda görülebilir. Bakteriler ve virüsler, daha nadiren mantarlar pnömoniye neden olabilir. İnfluenza, RSV (solunum sinsityal virüsü) ve SARS-CoV-2 gibi solunum yolu virüsleri doğrudan pnömoniye yol açabildiği gibi, bazı viral enfeksiyonların ardından bakteriyel enfeksiyon da gelişebilir.
Hastalık özellikle 5 yaş altındaki çocuklarda, ileri yaştaki bireylerde, kronik hastalığı bulunanlarda ve bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde daha ağır seyredebilir. Erken tanı ve uygun tedaviyle iyileşme mümkün olmakla birlikte, tanı ve tedavide gecikme ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
Pnömonide halsizlik, iştahsızlık, öksürük, ateş, titreme, balgam, hızlı ve yüzeyel solunum, nefes darlığı ve göğüs ağrısı görülebilir. Özellikle yaşlı bireylerde bilinç bulanıklığı ve genel durum bozukluğu da hastalığın belirtisi olabilir. Solunum sıkıntısı, morarma veya bilinç değişikliği gelişmesi durumunda gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Pnömoni şüphesinde hastanın şikâyetleri ve klinik bulguları hekim tarafından değerlendirilir. Gerekli görüldüğünde oksijen düzeyi ölçümü, görüntüleme ve laboratuvar incelemelerinden yararlanılır. Tedavi; hastalığın şiddetine, olası etkene, kişinin eşlik eden hastalıklarına ve klinik durumuna göre planlanır. Antibiyotikler yalnızca bakteriyel enfeksiyonlarda ve hekim tarafından gerekli görüldüğünde kullanılmalıdır.
İlaçların önerilen dozda ve sürede kullanılması, tedavinin hekim önerisi olmadan kesilmemesi ve antibiyotiklerin bilinçsiz kullanılmaması önem taşır. Aşılama, pnömoniye neden olabilen bazı enfeksiyonların önlenmesinde önemli bir koruyucu yöntemdir. Ulusal bağışıklama programı ile yaş ve sağlık durumuna göre önerilen aşılar hakkında sağlık kuruluşlarından bilgi alınmalıdır. Bunun yanında el hijyenine dikkat edilmesi, kapalı ortamların düzenli havalandırılması, öksürük ve hapşırık sırasında solunum hijyeni kurallarına uyulması ve tütün ürünlerinden uzak durulması korunmaya katkı sağlar.
Sağlık hizmeti ilişkili, özellikle ventilatör ilişkili pnömonilerin önlenmesinde standart enfeksiyon kontrol önlemlerine uyulması büyük önem taşır. El hijyeni, gerekli durumlarda uygun izolasyon önlemlerinin uygulanması ve solunum cihazları ile diğer invaziv cihazların bakımının güncel önerilere uygun yürütülmesi bu önlemler arasındadır. Gereksiz cihaz kullanımından kaçınılmalı ve cihaz gerekliliği düzenli olarak değerlendirilmelidir.
12 Kasım Dünya Pnömoni Günü, pnömoninin önlenmesi, erken tanınması ve uygun tedavisi konusunda toplumsal farkındalığı artırmayı amaçlamaktadır. 2026 yılı teması olan “Pnömoni Kontrolünde Yeni Bir Dönem” ise korunma, erken tanı ve etkili tedavi olanaklarının yaygınlaştırılmasının önemine dikkat çekmektedir.